OLIVIJN (MG2SIO4), DÉ HEELSTEEN VOOR DE KLIMAATCRISIS

Gisteren bezocht ik met een goede vriendin en collega-therapeut een winkel voor remedies en mineralen in Meterik. Bij het rek met edelstenen trekt een silicaat met een olijf- tot limoengroene kleur mijn aandacht: olivijn. Deze steen wordt ook wel peridoot of chrysoliet genoemd.
Op het mentale niveau is de geneeskrachtige werking van olivijn dat het ons helpt bewust te worden van dingen die we hebben verzuimd. De steen spoort ons aan om de daardoor ontstane schade weer te herstellen.
Olivijn staat bekend om zijn ondersteuning bij het nemen van verantwoordelijkheid en het treffen van regelingen bij (karmische) schuld, voor het leed dat je anderen mogelijk hebt berokkend.
Reeds in het tweede millennium voor Christus werd olivijn als sieraad en als geneeskrachtige steen gebruikt. In het dertiende-eeuwse Engeland zou het je rijkdom brengen wanneer je een olivijn droeg waarop het symbool van een fakkeldrager stond gegraveerd.
Terwijl ik de steen in mijn handen houd, denk ik terug aan een boek van emeritus-hoogleraar geologie Olaf Schuiling over dit orthorombische magnesium-ijzersilicaat, dat ik een half jaar geleden las. Ik realiseer me plots dat de eeuwenlange toegeschreven geneeskrachtige werking van olivijn in onze huidige tijd nog nadrukkelijker van betekenis is. En interessant genoeg is de gedachte aan olivijn als steen van voorspoed en herstel in de informatie van vandaag de dag actueler dan ooit tevoren.

Een cruciale rol in het herstelproces van de aarde

Olivijn, het meest op de aarde voorkomende gesteente, kan een cruciale rol spelen in het herstelproces van de aarde. Deze eenvoudige steen blijkt een groene en revolutionaire bron te zijn tegen de klimaatverandering en oceaanverzuring, veroorzaakt door de excessieve CO2-uitstoot van de ‘rijke landen’ sinds de industriële revolutie. Daarmee schijnt olivijn te helpen onze collectieve klimaatschuld in te lossen. Hoe dan?

De natuur heeft het zelfgenezend concept al 4,5 miljard succesvol in praktijk gebracht. Vrijwel al het teveel aan CO2 dat in de loop van de geologische geschiedenis van de aarde door vulkanen is uitgestoten, is door een natuurlijk geologisch proces weer uit de atmosfeer gehaald en veilig opgeborgen. Dat herstelproces wordt gevormd door de verwering van gesteentes.
Bij die verwering reageren mineralen met CO2 en water, waarbij bicarbonaatoplossingen gemaakt worden. Die worden door de rivieren naar de zee gevoerd en daar maken mariene organismen er kalksteen en dolomiet van. Zo zijn bijvoorbeeld de Dolomieten of de kliffen van Dover opbergschuren voor enorme massa’s CO2. Er zit ongeveer 1 miljoen maal meer CO2 duurzaam in kalksteen opgeborgen dan in alle zeeën, de atmosfeer en de biosfeer bij elkaar. En het zit daar in die gesteentes stevig gebonden aan calcium en magnesium. Ook de St. Pietersberg vormt zo’n natuurlijke opslagplaats van CO2.

Nu er in een paar honderd jaar door de mensheid massaal fossiele brandstoffen zijn opgestookt (die er miljoenen jaren over hebben gedaan om zich te vormen), betekent dit een zodanige toename van de CO2-emissie dat het natuurlijke proces er niet meer tegenop kan. In deze tijd stoot de mens honderdmaal zoveel CO2 (ruim 30 miljard ton CO2 per jaar) uit als de driehonderd miljoen ton CO2 die uit vulkanen komt.

Vóór de industriële revolutie was het CO2-gehalte in de atmosfeer ongeveer 270 delen per miljoen en ondertussen is het al boven de 400 delen per miljoen. Nu kun je tegen de stijging van het CO2-gehalte in principe twee dingen doen: stoppen met het verbranden van fossiele brandstoffen en het teveel aan CO2 afvangen en opbergen.
Het stoppen met het verbranden van fossiele brandstoffen (en het overstappen naar nieuwe energiebronnen zonder uitstoot) is uiteraard de belangrijkste stap. Wat de noodzakelijke tweede optie betreft: olivijn kan het natuurlijke proces zodanig versnellen dat het weer tot een nieuwe balans komt tussen uitstoot en afvang.

Olivijn is het snelst verwerende silicaat en het meest voorkomende mineraal op aarde en door reactie met water en CO2 wordt het omgezet tot magnesium-bicarbonaat en silicia in oplossing, oftewel: Mg2SiO4 + 4 CO2 + 4 H2O → 2 Mg2+  + 4 HCO3- + H4SiO4. Omgerekend houdt dat in dat 1 ton olivijn maar liefst 1,25 ton CO2 vangt. Veel grote olivijnvoorraden liggen dicht aan het oppervlak, waar ze in dagbouw gemijnd kunnen worden, tegen lage kosten en een lage CO2-straf van 3,5 à 4% van de CO2 die er uiteindelijk mee gevangen wordt. India en China hebben enorme olivijnvoorraden. Er is duizendmaal meer olivijn beschikbaar dan we ooit nodig zullen hebben. Om een nieuwe balans tussen emissie en afvang te bereiken zou 25 miljard ton olivijn per jaar nodig zijn. Olivijn heeft een dichtheid van 3400 kg per kubieke meter, dus dat komt neer op een volume van iets meer dan 7 kubieke kilometer. Dat is veel, maar niet gigantischer dan de huidige mijnbouw. Alleen al in Turkije ligt een miljoen ton gemalen olivijn op een hoop als restproduct van de chromietontginning.

Iedereen kan een bijdrage leveren

Dankzij het feit dat olivijnverwering in een aantal sectoren van de maatschappij kan worden toegepast, biedt dit de mogelijkheid aan vrijwel iedereen om in zijn of haar eigen sector of omgeving een bijdrage te leveren.

In de landbouw kan olivijn dankzij drie eigenschappen worden toegepast: het herstelt zure gronden, het levert magnesium (een essentieel bestanddeel van bladgroen) en het zorgt voor de silica die de o.a. natte grassen zo nodig hebben. Zure gronden zijn een serieus probleem en als over deze gronden olivijn wordt gestrooid, kunnen deze problemen verholpen worden (meer dan bij het uitstrooien van kalkkorrels) en wordt er zelfs CO2 afgevangen.

Rijstbouw beslaat ongeveer 146 miljoen hectare, dus als er per hectare een paar ton fijn olivijnzand wordt uitgestrooid, dan zal dat een merkbaar effect op de CO2-huishouding van de aarde hebben. In de toplaag van wegen, fiets- en wandelpaden zou het gebruikte kwartszand vervangen kunnen worden door olivijnkorrels. Als de toplaag slijt, produceren ze een fijn olivijnstof dat ook verwaait, verweert en CO2 vangt. In de winter zouden de secundaire wegen in plaats van (alleen) met zout, ook met olivijnzand of een mengsel van olivijn en zout bestrooid kunnen worden tegen gladheid.
Ook parkeerplaatsen en bermen van wegen kunnen bestrooid worden met olivijnzand. Als het regent kan de reactie met het olivijn van start gaan.


Veel scholen lijden onder het sick building syndroom. Een mens ademt gemiddeld 300 gram CO2 uit tijdens een achturige werkdag, dus aan het eind van de dag kan dat gehalte in scholen met veel leerlingen van een normaal Co2-gehalte van 400 delen per miljoen opgelopen zijn tot 1500 à 1600 delen per miljoen. De gebruikers van zo’n gebouw worden dan vaak een beetje slaperig, ze verliezen hun concentratie en hun productiviteit gaat achteruit. Het installeren van een klimaatsysteem op basis van olivijn reduceert niet alleen de CO2, maar vangt ook allergene deeltjes of pollen, zodat het verblijf in een schoolgebouw  aangenamer wordt voor leerlingen die last hebben van astma of hooikoorts.
Olivijn kan ook op het enorme totale oppervlak aan daken worden toegepast: als ballast in de vorm van brokjes of in de vorm van een uitgestrooide laag olivijnzand, vermengd met wat aarde en daarin een daktuin maken door er sedum in te zaaien. Naast CO2-reductie is er nog een voordeel: door het contact met olivijn wordt de pH van het regenwater dat van de daken afkomt hoger, waardoor minder koper, zink en lood worden opgelost en afgegeven aan het rioolwater.

Gravel op tennisbanen zou vervangen kunnen worden door olivijnkorrels van vergelijkbare grootte. Golfbanen, speelvelden en zandbakken zouden verrijkt met olivijnzand een bijdrage kunnen leveren tegen de klimaatverandering. In meren en plassen zouden de oevers of de bodems van toevoerkanalen bedekt kunnen worden met olivijnzand. Het water dat met het olivijn in contact was zal silica bevatten, waar de diatomeeën van profiteren en zich snel vermenigvuldigen, zodat een plaag van blauwalgen tegengegaan wordt. Omdat de verweringsreactie van olivijn exotherm is en er een merkbare hoeveelheid warmte bij vrijkomt, kan olivijn zelfs ingezet worden als groene brandstof.

Wat kun je zelf in je eigen omgeving doen om de aarde te helpen in haar natuurlijke herstelproces?

Ook thuis kun je meewerken het klimaatprobleem aan te pakken en je gazon bestrooien met fijnkorrelige olivijn. Als bonus krijg je tegelijk een mooier gazon zonder mos ervoor terug. Ook je kamerplanten kunnen een beetje meehelpen tegen het klimaatprobleem: zet ze in potgrond verrijkt met olivijn (tegenwoordig in tuincentra verkrijgbaar).

Geoloog Olaf Schuiling heeft inmiddels legio oplossingen geformuleerd met toepassingen van olivijn. In de flap van het kaft van zijn boek ‘Olivijn, de steen der wijzen’, zit een zakje met vergruisd olivijn. ‘CO2 opruimen? Zand strooien!’ staat erop.
Ik laat onze dochters van 7 en 9 jaar oud op deze bewolkte zondagochtend het zakje olivijnzand uitstrooien op ons gazon. In mijn hoofd dreunt de eeuwenlange toegeschreven geneeskrachtige werking van olivijn nadrukkelijk door: ‘Olivijn helpt ons bewust te worden van dingen die we hebben verzuimd. De steen spoort ons aan om de daardoor ontstane schade weer te herstellen’.

Dit zakje van een paar gram is ten opzichte van de totale omvang van de klimaatcrisis van vrijwel geen betekenis. Toch voelen de groene korreltjes tussen de grassprieten aan onze voeten als een minimaal eerbetoon aan de Aarde en haar eigen heelsteen, de olivijn. Ook op een bewolkte zondag blijkt, zonder ingewikkelde technologische hoogstandjes, maar met een simpele oplossing die de natuur voor ons heeft, een kleine portie klimaatschuld al ingelost te kunnen worden. En daarmee is vandaag de gedachte aan olivijn als steen van voorspoed en herstel voor mij actueler dan tevoren.

De cijfers spoken nog door mijn hoofd: de verhouding tussen CO2 en olivijn is 1 op 1. Om CO2 af te tappen, heb je dus dezelfde hoeveelheid olivijn nodig.
Morgen leg ik met de auto weer mijn dagelijkse woon-werkafstand van 90 kilometer af. Dat komt met vijf dagen per week en 40 werkweken per jaar neer op zo’n 18.000 km per jaar. Een jaarlijkse CO2-uitstoot van bijna 4 ton…

Ik kijk mijn dochters met het schaamrood op mijn kaken aan. Straks toch nog even – op de fiets – naar het tuincentrum voor een paar zakken olivijn-tuinaarde?
En de zandbak, die kan wellicht ook nog worden bijgevuld met Greensand…